Bariera dźwięku zyskała swoją nazwę i reputację dzięki rozbijaniu samolotów i rzucaniu ich na ziemię. Wydawało się, że możesz lecieć z prędkością dźwięku, ale jeśli przeleciałeś obok niej (co zdarzało się zwykle podczas nurkowania w kierunku ziemi), żałowałeś, że tego nie zrobiłeś. Popularne postrzeganie uderzania w barierę dźwiękową przypominało uderzenie ptaka w okno.
Ale ludzie są uparci i chcieli wiedzieć, co jest po drugiej stronie.
„Ludzie wiedzieli, że można to zrobić – każda kula staje się ponaddźwiękowa” – mówi Steve Robinson, który zarabiał na życie studiując turbulencje, zanim dołączył do korpusu astronautów, gdzie teraz zarabia na życie. „Dlatego pierwszy samolot naddźwiękowy miał kształt pocisku kalibru 50”.
Nie trzeba dodawać, że samoloty wkrótce przełamywały barierę dźwięku, a towarzyszący mu grom dźwiękowy wybijał szyby.
Czym więc jest ten niesławny boom dźwiękowy, jeśli nie roztrzaskaniem okna obrazu na niebie?
Właściwie to panika uszkodzonych cząsteczek powietrza.
Kiedy samolot leci wolniej niż prędkość dźwięku (która wynosi 1207 km/h na poziomie morza i 1062 km/h na wysokości 6 mil/9,7 km nad poziomem morza, gdzie powietrze jest zimniejsze), cząsteczki powietrza mają czas na część i płynnie wokół niego. Ale, podobnie jak cząsteczki sera lub cząsteczki wody, cząsteczki powietrza mogą poruszać się tylko tak szybko. Mają wbudowane ograniczenie prędkości. A ponieważ dźwięk jest zaburzeniem przechodzącym z cząsteczki na cząsteczkę, jak spadające domino, prędkość cząsteczek powietrza ogranicza prędkość dźwięku.
Więc kiedy samolot porusza się z prędkością większą niż prędkość powietrza/dźwięku, przestaje ciąć powietrze jak nóż i zaczyna pchać go jak pług, popychając przed sobą gruby czop chaotycznych cząsteczek. Podobnie jak w przypadku eksplozji, ta zniewaga molekuł generuje falę uderzeniową, która faluje na zewnątrz w sferze. Kiedy ta fala uderzeniowa, poruszająca się z prędkością dźwięku, dociera do twojego ucha, brzmi to jak „BUM”.
Ale pomimo tego, w co wielu wierzy, ten „boom” nie jest jednorazowy.
Mit dźwiękowego „Boomu”
Nazywanie tego „boomem” jest mylące. Nie, nie odbijasz się od bariery dźwięku i nie, nie robisz huku, kiedy się przez nią przebijasz.
„Ludzie myślą, że kiedy przekroczysz barierę dźwięku, ten dźwięk wydaje się raz”, mówi Robinson. — To źle. Ciągniesz ze sobą ten boom, gdziekolwiek się udasz.
Zgadza się: gdyby ludzie stanęli ramię w ramię od Kalifornii do Nowego Jorku, a nad ich głowami przeleciał naddźwiękowy transport Concorde, każda osoba usłyszałaby dźwiękowy grzmot. To naprawdę bardziej „dźwiękowy ryk”. Faktem słuchowym jest jednak to, że każda osoba słyszy tylko jeden huk, gdy fala uderzeniowa dociera do jego uszu. Cóż, może słyszy dwa bum.
„W rzeczywistości wstrząsy są generowane na wszystkich rodzajach powierzchni, a nie tylko na nosie samolotu” – mówi specjalista od boomów NASA, Kevin Shepherd. „Ale często duże połykają małe, a ty otrzymujesz taki, który wydaje się pochodzić z nosa, i taki, który wydaje się pochodzić z ogona”.
Cóż, prawdę mówiąc, prawdopodobnie nie słychać huków.
Ponieważ przyziemne sporty związane z łupami nie lubiły hałasu bardziej niż wybijanie szyb, wszystkim poza wojskiem nie wolno teraz huśtać się nad lądem. Robinson i pozostali astronauci spokojnie latają swoimi odrzutowcami szkoleniowymi, dopóki nie wylatują nad Zatokę Meksykańską.
Wypadki się zdarzają, mówi Shepherd. Ponieważ prędkość dźwięku (a tym samym bariera dźwięku) zmienia się wraz z temperaturą powietrza, a ponieważ piloci nigdy nie słyszą własnego „dźwiękowego ryku”, piloci mogą być nieświadomi swojej zbrodni, dopóki nie otrzymają rachunku za okna.
Przełamanie bariery dźwięku nie jest tanie, dlatego linie lotnicze powstrzymują się od tego. Jak zapewne wiesz z codziennego doświadczenia, przebicie sera pięścią wymaga znacznie więcej energii niż krojenie go nożem. Miejsca na Concorde są drogie, ponieważ potrzeba dużo paliwa do silników odrzutowych, aby zaorać ser aż do Paryża.
Po co więc zawracać sobie głowę prędkością naddźwiękową? Na końcu telefonu Robinsona zapada krótka cisza, jakby podziwiał naiwność pytania.
„Jedziesz szybciej” – mówi.