Nhận thức, nhận thức về những ấn tượng nhận được thông qua các giác quan. Quá trình đạt được nhận thức được gọi là nhận thức. Một sinh vật được cho là nhận thức các sự kiện, đối tượng hoặc phẩm chất trong môi trường của nó, và nhiều quá trình cơ thể của chính nó khi nó nhận ra và mang lại ý nghĩa cho chúng.
Nhận thức là khả năng chỉ có ở những động vật - chẳng hạn như động vật có vú, chim và bò sát - có hệ thần kinh phát triển cao. Nó liên quan đến vỏ não, nơi thực hiện các phản ứng phức tạp đối với kích thích cảm giác. Khi một con giun đất quay sang một bên khỏi chướng ngại vật trên đường đi của nó, hành động được cho là không phải do nhận thức, mà là do một phản xạ thần kinh đơn giản.
Trước đây, một số nhà tâm lý học tin rằng các ấn tượng và nhận thức của giác quan là giống hệt nhau. Tuy nhiên, hầu hết các nhà tâm lý học và sinh lý học hiện đại phân biệt giữa hai trải nghiệm này. Nếu một người cảm nhận được ánh sáng đang di chuyển trong bóng tối, anh ta có thể đang nhìn thấy một ngọn đèn được mang dọc theo một con đường, hoặc một loạt đèn cố định được bật và tắt liên tiếp. Do đó, hai loại kích thích cảm giác có thể tạo ra một loại nhận thức. Các thí nghiệm khác cho thấy một ấn tượng giác quan có thể tạo ra hai hoặc nhiều nhận thức.
Trường phái tâm lý học Gestalt tiến bộ lý thuyết rằng tổng thể lớn hơn tổng các bộ phận của nó. Theo lý thuyết này, một nhận thức không chỉ là tổng số các ấn tượng giác quan, và là một trải nghiệm có tổ chức và có ý nghĩa, có một cấu hình hoặc khuôn mẫu của riêng nó.
Ví dụ, nếu một ánh sáng được gắn vào vành bánh xe lăn, thì ánh sáng được coi là — trong bóng tối — như đang chuyển động theo hình con sò. Nếu ánh sáng được đặt trên tâm của bánh xe, nó được coi là chuyển động trên một đường thẳng. Nhưng nếu một ánh sáng được đặt trên vành và một ánh sáng khác trên trung tâm, nhận thức kết quả không phải là một đường thẳng của ánh sáng di chuyển qua những con sò. Thay vào đó, đèn viền được coi là xoay quanh đèn trung tâm.
Nguyên tắc nhận thức
Quy trình hai chiều
Nhận thức được xác định bởi các phẩm chất của cả vật được nhận thức và người nhận thức. Ví dụ, mọi sinh vật sống liên tục nhận được số lượng lớn các ấn tượng giác quan, nhưng nhận thức được tương đối ít các đối tượng và sự kiện tại bất kỳ thời điểm nào. Sự lựa chọn dựa trên sự thu hút, và chỉ một số điều thu hút sự chú ý. Nói chung, bất cứ điều gì tương phản với nền tảng của nó đều có thể được nhận thức. Các vật thể sáng, lớn hoặc chuyển động, âm thanh lớn hoặc im lặng đột ngột sau tiếng ồn liên tục, thường thu hút sự chú ý, cũng như các hiện tượng lặp đi lặp lại.
Tuy nhiên, việc lựa chọn cũng dựa một phần vào tính cách của người cảm nhận, nhu cầu, động cơ, sở thích và kỳ vọng của người đó. Ví dụ, một người mong đợi được đánh thức bởi đồng hồ báo thức vào một thời điểm nhất định có thể sẽ ngủ qua một âm thanh sớm hơn, có lẽ to hơn.
Sự lựa chọn và tất cả các khía cạnh khác của nhận thức cũng bị ảnh hưởng bởi kinh nghiệm, học tập và sự trưởng thành trước đây của người nhận thức. Mùi của bánh mì nướng chỉ được nhận biết và đưa ra ý nghĩa bởi những người có kinh nghiệm trước đó giúp họ xác định mùi. Một nhiếp ảnh gia sử dụng máy ảnh xem, chiếu hình ảnh lộn ngược lên màn hình xem, sẽ sớm học cách cảm nhận các đối tượng trên màn hình như đang ở phía bên phải. Động vật non có xu hướng phát triển nhận thức về chiều sâu vào khoảng thời gian chúng bò hoặc đi lần đầu tiên, do đó tránh bị ngã từ những nơi cao.
Hằng số tri giác
Một trong những đặc điểm của tri giác là sự không đổi về hình thức, kích thước và — ở mức độ thấp hơn — độ sáng của các vật thể. Một người quan sát khi quan sát một chiếc ô tô đang di chuyển qua anh ta trong khoảng cách không cảm thấy nó nhỏ đi, mặc dù hình ảnh của chiếc xe trên võng mạc của anh ta nhỏ hơn. Mặt bàn hình vuông được coi là hình vuông ngay cả khi mắt người quan sát gần ngang với mặt bàn và hình ảnh trên võng mạc là hình thoi.
Hằng số độ sáng không đầy đủ. Các vật thể được coi là màu trắng trong ánh sáng chói tiếp tục trông có màu trắng trong ánh sáng mờ. Các vật đen xuất hiện màu đen dù trong ánh sáng mờ hay sáng. Tuy nhiên, nếu đặt hai đối tượng có màu xám giống hệt nhau để một đối tượng ở trong bóng tối, đối tượng bị bóng mờ sẽ có vẻ tối hơn một chút so với đối tượng trong ánh sáng.
Hợp tác Sense
Một nhận thức hiếm khi chỉ phụ thuộc vào một loại ấn tượng giác quan. Thông thường, một số lớp ấn tượng tham gia đóng góp vào việc hình thành một nhận thức. Ví dụ, nhận thức về vị trí của chính mình trong không gian phụ thuộc vào cả ấn tượng thị giác và ấn tượng động học (liên quan đến cảm giác cơ bắp). Nếu một nhận thức bắt nguồn từ một lớp ấn tượng giác quan không đồng nhất với nhận thức bắt nguồn từ ấn tượng giác quan khác, nó được gọi là ảo giác. Một nhận thức tưởng tượng được gọi là ảo giác.
